Strict Freedom

Certainly, the restriction of creativity, of ideas, is not new. The personal quite restrictions are like a ceremony of our own selves. It is a deep concentration on how we emotionally and physically follow a strict path.

The use of thin, inexpensive, fragile material like the cork fascinated me. Pieces of cork with holes made the initial material even thinner but at the end by folding the cork from one hole inside the other these sculptural pieces became stronger, stiff and unique.

In cultural history we find holes to be a recurrent tool in ancient sculptures and architectural sites interpreted as a symbol of perfection, immortality, nobility, magic and constancy. But also, holes have been used in rituals and ancient theater where the mouth-holes of the mask were large, so the voices were amplified. Dionisis’s use of the holes does not only refer to his personal ritual, but is also charged with the anthropological history of this object.

The freedom of limitation and the hole

This is clearly not an ode to the constraints of freedom, but to what is a necessary condition for the artist who is a priori faced with limitations. When these limitations are neither violent nor externally imposed (political, ideological, social, financial, sexual etc.), they come about either as a result of the process of production and the nature of the work of art or as a result of the artist’s aesthetic stance. Due to constraints that have, at times, been violent and arduous, there are numerous cases—indeed, many of them rather cruel—of artists forced to resort to insinuation or to tweaking their work’s mechanisms in order to express their world view, their feelings, their thoughts and their processes; For this they deserve at least a moment’s silence. (“In such a manner does a man who is being hanged become aware of the reality of rope and wood”, notes Walter Benjamin.[1]) It is only with a heavy heart that we can reflect on art’s enrichment and the benefits that result from these sorts of constraints. Nevertheless, aside from this externally imposed limitation which constitutes terrorism and a lack of freedom, the artist has always faced limitations that he himself imposed on the work’s production. I use the word “faced” as one needs to face these limitations in order to be able to cope and reach the desired result; It is a different kind of relationship with one’s mind, body and materials. Creativity is often subjected to strict limitations; Dedication and perseverance are also limitations. The studio poses its own constraints. “Personal limitations are similar to ritual. They are an obsession that does not subside. It is like you find yourself in a state of deep concentration following the strict process of the work’s creation, emotionally as well as physically. Limitations, either external or personal, ultimately lead to a kind of atonement and freedom”, Dionisis Christofilogiannis said to me discussing the ideas behind his new works on show.

Christofilogiannis’s new works are sculptural installations made from cork, metal, porcelain, oil on canvas and rice paper. Τhe materials are covered in holes which act as spaces of freedom. They suggest a way of looking at the world through limitations, as if one is in prison looking out at the world beyond its walls, but also through the uterus of the self and all that surrounds it. “The hole symbolizes the paradox of ‘the sense of freedom’ when one is limited”, continues Christofilogiannis. “It depends on where one stands…inside or outside the hole. It is often the case that one looks through a hole, but one can also shoot through it. One can hide within it in order to scream and one can also die in there. Every so often in history, we come across holes in ancient statues and architectural locations which are interpreted as symbols of perfection, immortality, kindness and magic. Holes have formed part of various rituals. We also find them in ancient theatre, and more specifically on masks; there, openings were made large enough for the actors’ voices to be amplified. Volumes and shapes that reference organic forms, internal synapses and attachments of life, the centre of the psyche that can be either open or shut, the feeling of being trapped and the sense, or the illusion of freedom, the matrix of things, our ontological origins. Dionisis Christofilogiannis’s works seem to have been produced on the basis of a freedom born out of limitation, an impossible freedom which also constitutes our dark roots.

We are all inside the hole. We exit the hole and go into it again: it is the shell we break out from in order to live, to breathe, to see and to talk; it is the grave we go into. “I myself will become a hole and throw myself into it, others will join me there also, all my life’s companions. Everything will finally merge into one, we will finally find peace in the impregnable trench of the end”, writes Giorgos Ioannou.[2]


[1] One Way Street, 1928  [2] “If I had a Cat”, Katapakti editions, 1982.


Η ελευθερία του περιορισμού και η τρύπα

 Δεν πρόκειται ασφαλώς περί ύμνου για τον περιορισμό της ελευθερίας, αλλά για την αναγκαία  συνθήκη του καλλιτέχνη, ο οποίος εναπόκειται, ούτως ή άλλως, σε περιορισμούς. Όταν οι περιορισμοί δεν είναι βίαιοι και επιβεβλημένοι έξωθεν (πολιτικοί, ιδεολογικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί, σεξουαλικοί κ.ά.), επιβάλλονται είτε από τη διαδικασία παραγωγής και τη φύση του έργου τέχνης είτε από την αισθητική στάση του καλλιτέχνη. Οι περιπτώσεις καλλιτεχνών, οι οποίοι εξαιτίας περιορισμών (βίαιων, πολύ σκληρών έως εξοντωτικών συχνά) αναγκάστηκαν να καταφύγουν στον υπαινιγμό ή στην τροπή του μηχανισμού του έργου τους,  ώστε να καταφέρουν να εκφράσουν τον κόσμο τους,  την προβληματική τους για τον κόσμο και το αίσθημά τους, είναι αναρίθμητες. Μεταξύ αυτών, πολλές, πάρα πολλές, αιματηρές. Ενός λεπτού σιωπή θα ήταν το ελάχιστο. («Έτσι, μόνον ένας που τον κρεμάνε καταλαβαίνει τι είναι ξύλο και σχοινί», σημειώνει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν.[1]) Μόνο με βαριά καρδιά μπορούμε ν’ αναλογιστούμε τον εμπλουτισμό της τέχνης και τα oφέλη που προκύπτουν από αυτού του είδους τους περιορισμούς  Ωστόσο, πέραν αυτού, δηλαδή εκτός του έξωθεν επιβεβλημένου περιορισμού, ο οποίος συνιστά ανελευθερία και τρομοκρατία, ο καλλιτέχνης ανέκαθεν ερχόταν αντιμέτωπος με περιορισμούς που ο ίδιος έθετε στη δημιουργία του έργου του. Λέγω αντιμέτωπος, διότι πρέπει να τους αντιμετωπίσεις για να τα βγάλεις πέρα, για να φτάσεις στο αποτέλεσμα που επιδιώκεις. Είναι μια άλλου τύπου σχέση με το μυαλό σου, το σώμα σου και τα υλικά σου. Η δημιουργία υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς· η αφοσίωση και η επιμονή είναι περιορισμός. Το στούντιο, το ατελιέ σού επιβάλλει περιορισμούς. «Οι προσωπικοί περιορισμοί είναι σαν  ιεροτελεστία. Είναι μια εμμονή που επαναλαμβάνεται συνεχώς. Είναι σαν μια βαθιά συγκέντρωση στο πώς ακολουθούμε συναισθηματικά και φυσικά ένα αυστηρό τρόπο γέννησης του έργου τέχνης. Οι περιορισμοί, εξωτερικοί ή προσωπικοί, οδηγούν τελικά σε ένα είδος λύτρωσης και ελευθερίας», μου είπε ο Διονύσης Χριστοφιλογιάννης, μιλώντας για το σκεπτικό των νέων έργων του  τα οποία εκθέτει.

Τα νέα έργα του Διονύση Χριστοφιλογιάννη είναι γλυπτικές εγκαταστάσεις από φελλό, μέταλλο, πορσελάνη, λάδι σε καμβά και ριζόχαρτο. Τα υλικά διαστίζονται από τρύπες, οι οποίες αποτελούν σημεία ελευθερίας και θέασης του κόσμου μέσα από τον περιορισμό ή τη φυλακή, αλλά και μήτρα του εαυτού και όσων μας περιβάλλουν. «Η τρύπα συμβολίζει το παράδοξο της “ελεύθερης αίσθησης” μέσα από τη φυλακή», συνεχίζει ο Χριστοφιλογιάννης. «Εξαρτάται πού βρίσκεσαι… Μέσα στην τρύπα ή έξω από αυτή. Από μία τρύπα είναι συνηθισμένο να κοιτάζει κανείς, αλλα και να πυροβολεί μέσα από αυτή,  να κρύβεται για να ουρλιάξει ή να πεθάνει μέσα σ’ αυτή. Στην ιστορία βρίσκουμε τρύπες ως επαναλαμβανόμενο εργαλείο σε αρχαία γλυπτά και αρχιτεκτονικές τοποθεσίες που ερμηνεύονται ως σύμβολα τελειότητας, αθανασίας, ευγένειας και μαγείας. Τρύπες έχουν χρησιμοποιηθεί σε τελετουργίες και  στο αρχαίο θέατρο, όπου οι οπές της μάσκας ήταν μεγάλες, έτσι ώστε  οι φωνές ν’ ακούγονται σαν από ηχείο». Όγκοι και σχήματα που παραπέμπουν σε οργανικές μορφές, σε  εσωτερικές συνάψεις και συνάψεις του βίου, στο άνοιχτό ή κλειστό ψυχικό κέντρο, στο αίσθημα του εκλωβισμού και στην αίθηση ή στην ψευδαίσθηση ελευθερίας, στο πλέγμα των πραγμάτων, στην υπαρξιακή καταγωγή μας. Τα έργα του Διονύση Χριστοφιλογιάννη μοιάζει να έχουν κατασκευαστεί με άξονα την ελευθερία του περιορισμού, την ανέφικτη ελευθερία και τη σκοτεινή μας ρίζα.

Όλοι είμαστε μέσα στην τρύπα. Βγαίνουμε, ξαναμπαίνουμε: η τρύπα είναι τ’ αβγό απ’ το οποίο βγαίνουμε για να ζήσουμε,  ν’ αναπνεύσουμε, να δούμε και να  μιλήσουμε· η τρύπα είναι ο τάφος στον οποίο μπαίνουμε. «Θα γίνω εγώ μια τρύπα και θα πέσω μέσα, θα μπούνε κι άλλοι μέσα, όσοι μ’ έχουν συντροφέψει. Θα γίνει επιτέλους η συγχώνευση των πάντων, θα βρούμε επιτέλους τη γαλήνη, στο απόρθητο χαράκωμα του τέλους», γράφει ο Γιώργος Ιωάννου.[2]


 [1]    Μονόδρομος, 1928.   [2]   «Αν είχα γάτα», Καταπακτή, 1982.